Дүүргийн төр, захиргаа, хувийн хэвшил, иргэний нийгмийн байгууллага, иргэд төрийн тэргүүний бодлого, үйл ажиллагаа, санаачилсан хөдөлгөөн, хөтөлбөрийг дэмжин, хувь нэмрээ оруулж байгаад Ерөнхийлөгч талархал илэрхийллээ.

Сүхбаатар дүүрэг нь орон сууц, гэр хороолол, зуслангийн бүс хосолсон газар нутагтай, төр, захиргаа, шинжлэх ухаан, боловсрол, эрүүл мэнд, соёл, урлаг, худалдаа, үйлчилгээний олон байгууллага төвлөрсөн дүүрэг юм.

Сүүлийн таван жилд иргэдийн ая тухтай, аюулгүй амар тайван ажиллаж, амьдрах орчныг сайжруулах, тохижилт, ногоон байгууламжийг нэмэгдүүлэх, хүүхдүүдийн сурч хөгжих таатай орчныг бүрдүүлэх зорилгоор 800 гаруй төсөл, хөтөлбөр бүхий цогц ажил хийжээ.

Тухайлбал, улс, нийслэл, дүүргийн төсвийн хөрөнгө оруулалтаар 16 сургууль, цэцэрлэгийн шинэ барилга, өргөтгөл барьж, дүүргийн хөрөнгөөр Ахмадын хөгжлийн төвийг ашиглалтад оруулсан байна.

2026 оныг “Хүүхдийн хөгжлийг дэмжих жил” болгон зарлаж, таван хороонд 800 хүүхдийн ортой цэцэрлэг, жилийн турш үйл ажиллагаа явуулах “Хүүхэд хөгжлийн төв” барихаар төлөвлөснийг Засаг дарга М.Алтангэрэл хэллээ.

Ерөнхийлөгчийн санаачилсан “Эрүүл монгол хүн” хөтөлбөрийн хүрээнд улсын хэмжээнд анх удаа орон нутгийн хөрөнгөөр 200 ор, 100 автомашины зогсоол, ногоон байгууламж бүхий Сэлбэ нэгдсэн эмнэлэг барьж байна.

Энэ эмнэлэг дүүргийн 140 гаруй мянган иргэнээс гадна Чингэлтэй, Баянзүрх дүүргийн, төвөөс алслагдсан хорооны иргэдэд эрүүл мэндийн тусламж, эмчилгээ  үзүүлнэ.

“Тэрбум мод” үндэсний хөдөлгөөний хүрээнд “Богд Зонхова”, “Гүнжийн булаг” зэрэг газарт 60 гаруй мянган мод тарьж ургуулсан байна.

Дүүрэг иргэдийнхээ амралт, чөлөөт цагаа өнгөрөөх, хүүхэд, залуусыг нийтийн биеийн тамираар хичээллэж, эрүүл, зөв хүн хандлагатай болж төлөвшихөд зориулж 3 га талбайд цэцэрлэгт хүрээлэн бүхий Спорт цогцолборыг дүүргийн хөрөнгөөр барьж энэ онд ашиглалтад оруулна.

“Ерөнхийлөгчийн илгээлт 2100” тэтгэлэгт хөтөлбөрийн хүрээнд 21 улсад 1,055 оюутан суралцаж байгаагийн 41 нь Сүхбаатар дүүргийнх юм.

Тэд 11 улсын их, дээд сургуульд мэдээллийн технологи, инженер, барилга архитектур, байгалийн ухаан, эдийн засгийн чиглэлээр суралцаж байна.

Эдгээр хүүхдүүд сургуулиа төгсөж ирээд орон нутаг, улс эх орныхоо хөгжил дэвшил, ирээдүйн сайн сайхны төлөө хүчин зүтгэх үндэсний сэхээтэн, манлайлагчид болно гэдэгт эргэлзэхгүй байгаагаа Ерөнхийлөгч хэллээ.

Цаашид ололт, амжилтаа бататгаж, эвийг эрхэмлэн, зөвийг тэтгэж, ёсыг сахиж, улс орноо хөгжүүлэхийн төлөө үндэстнээрээ хамтран зүтгэхийг уриаллаа.

Ерөнхийлөгч мөн салбарын ахмад ажилтан Сүнрэвийн Бямбажав, “Бага насны хүүхдийн хөгжлийг дэмжих төв” ТББ-ын сургагч багш Адъяагийн Нарангэрэлд Гавьяат багш, цагдаагийн хурандаа Дугаржавын Майсүрэнд Гавьяат хуульч, төр, захиргааны ахмад ажилтан Тогтохын Шархүүд Үйлчилгээний гавьяат ажилтан, АШУҮИС-ийн Мэс заслын тэнхимийн багш, доктор, профессор Дүнгэрдоржийн Зоригт Эрүүлийг хамгаалахын гавьяат ажилтан цол хүртээлээ. Мөн нэр бүхий эрхмүүдийг төрийн одон, медалиар шагналаа.

- Дорнод аймаг 202-204₮

- Хэнтий аймаг 196-202₮

- Сүхбаатар аймаг 195-202₮

- Төв аймаг 200-203₮

- Орхон аймаг 188-195₮

- Булган аймаг 201-204₮

- Хөвсгөл аймаг 205-208₮

- Дундговь аймаг 180-185₮

- Архангай аймаг 204-207₮

- Дорноговь аймаг- 170-175₮ 

Ноолуурын ханш ийн өндөр байгаа бол "Эмээлт" захад өнөөдрийн байдлаар, ямааны арьс өлөнтэйгөө 60 мянган төгрөг байна.

Мөн бусад түүхий эдийн хувьд хонины нэхий өлөнгийн хамт 3000 төгрөг, үхрийн шир 5000 төгрөг, адууны шир сүүлтэйгээ 15 мянган төгрөгийн ханштай байна.

Түүнчлэн сүүл ширхэг нь 12 мянга, дэл нэг килограмм нь 2000 төгрөгөөр худалдаалагдаж байна. Түүнчлэн цагаан шир болон тэмээний шир тус бүр 60 мянган төгрөг, сарлагийн шир сүүлтэйгээ 38 мянга, бухын шир 38 мянган төгрөгийн үнэтэй байна. Хөөврийн үнэ 20 мянган төгрөгт хүрчээ.

 

ОУПХ-ны 152 дугаар хурлын сүүлийн өдөр түүний даргалдаг, Парламентчдын хүний эрхийн хороо нийт 17 улсын парламентын гишүүдийн эрх зөрчигдсөн эсэх асуудлын талаар олон улсын 400-гаад парламентын гишүүнд танилцуулжээ. 

Үүний нэг нь Монгол Улстай холбоотой буюу УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяагийн асуудал байв. Өөрийнх нь улстай холбоотой хэрэг хэлэлцэх үед парламентын гишүүн оролцож болохгүй, шийдвэрийн төсөлд санал өгөх эрхгүй, бусад гишүүдтэй ч санал солилцох ёсгүй гэсэн хатуу дэг журмыг Олон Улсын Парламентын Холбоо мөрддөг аж. 

Иймд Монголтой холбоотой шийдвэрийг О.Номинчимэг гишүүн уншиж танилцуулах боломжгүй. Тиймээс хорооны Ерөнхийлөгчийн хувьд бусад 16 хэргийн шийдвэрийг танилцуулж, хорооны дэд ерөнхийлөгч, Замби улсын парламентын гишүүн Харри Камбони Монголын парламентачтай холбоотой хэргийн шийдвэрийг зарлав. 

Уг шийдвэрээр УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяаг чиг үүргийнхээ хүрээнд чуулганы хуралдааныг удирдсаных нь төлөө “Төрийн эрхийг хууль бусаар булаан авах” гэмт хэрэгт буруутгаж буйд харамсаж байгаагаа илэрхийлжээ. 

Парламентчийнх нь хувьд бүрэн эрхийг нь зөрчиж, айлган сүрдүүлэх, чөлөөтэй зорчих эрхийг хаах гэх мэт зөрчил гарч байгааг цаашид хороо анхаарч, авч хэлэлцэхээр тогтлоо. Мөн цахим орчинд нэр хүндийг нь унагах зорилгоор зохион байгуулалттай ажиллагаа, ялгаварлан гадуурхсан байж болзошгүй тул үүнийг олж тогтоохыг УИХ-д даалгасан шийдвэр гаргасныг танилцууллаа. 

Энэ удаагийн хурлын үеэр парламент руу дайрах нь ардчилал руу дайрч буй хэрэг. Хамтдаа арга хэмжээ авч, дуу хоолойгоо өргөх нь зөвхөн хувь парламентын гишүүдийг хамгаалж буй хэрэг биш харин ардчиллын зарчмыг хамгаалж байгаа асуудал гэдгийг онцолжээ.

"Эрдэнэс Тавантолгой" ХК-ийн Төлөөлөн удирдах зөвлөлийн шийдвэрийн дагуу 1072 хувьцаатай иргэн бүрт ногдох 63,242 төгрөгийн ногдол ашгийг дөрөвдүгээр сард багтаан иргэдийн дансанд шилжүүлэх юм. 

Тус компани 2025 онд 1.1 их наяд төгрөгийн цэвэр ашигтай ажилласан бөгөөд үүнээс нэгж хувьцаанд 65.55 төгрөг, нийт 786.6 тэрбум төгрөгийг хувьцаа эзэмшигчдэд хуваарилахаар шийдвэрлэсэн. Үүнээс 3.5 сая иргэн хувьцаа эзэмшигчдэд нийт 208.5 тэрбум төгрөгийг буюу 1072 хувьцаатай иргэнд 63,242 төгрөгийн ногдол ашиг олгох юм.

Иргэдэд олгох ногдол ашгийг татвар суутгасны дараах дүнгээр тооцож байгаа бөгөөд холбогдох шилжүүлгийг хууль тогтоомжийн хүрээнд, зохих журмын дагуу шат дараатайгаар дансанд байршуулах аж. Ногдол ашиг тараах ажлыг холбогдох байгууллагуудтай хамтран зохион байгуулж, хугацаанд нь багтаан иргэдэд хүргэхийг компанийн гүйцэтгэх удирдлагад үүрэг болгосон билээ. 

Энэ үеэр УИХ-ын гишүүн Б.Мөнхсоёл махны үнийн өсөлтийн талаар салбарын сайдаас тодруулсан юм. 

УИХ-ын гишүүн Б.Мөнхсоёл:  Хэрэглээний үнийн индекст том байр эзэлдэг махны үнийн асуудал байна. 2025 оны аравдугаар сарын 20-нд үхрийн ястай мах нэг кг нь 20 мянга гаруй төгрөгийн үнэтэй байсан бол таван сарын дараа буюу өнөөдөр 32 мянган гаруй төгрөгт хүрч, 52.6 хувиар өссөн байна. Бусад бүх төрлийн махны үнэ өссөн. Олон сая малтай ч хот суурин газарт махны эрэлтээ хангаж чадахгүй байна. Үүн дээр ямар бодлого хэрэгжүүлэх гэж байна вэ. 

Хоёрдугаарт, хөлдөөж хадгалсан махаар хот сууринд амьдарч байгаа иргэдийн хэрэгцээг хангах боломжгүй байна. Амтгүй, хатсан юм шиг мах байгаад байна. Шинэ технологи оруулж ирэх, түүнийг нь бодлогын түвшинд дэмжих боломж бий юу.  

Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайд Ц.Идэрбат: Манай яамны үүрэг бол малтай байх, малчинтай байх, хоол ундтай байх талын зохицуулалтыг хариуцах. 

Нөөцийн махыг яам биш нийслэл хариуцаад гурван жил болж байна. Улаанбаатар хотын хувьд зах зээлд гаргаагүй байсан 3,000 тн махаа түгээлтийн цэгийг нэмэгдүүлэх замаар иргэдэд хүргэж байгаа. 

Амттай, шинэ махыг нийслэлийн эргэн тойронд аж ахуйн нэгжүүд бэлтгээд зах зээлд нийлүүлж байгаа. ХХААХҮЯ-наас махны фермерийн үйл ажиллагаа эрхэлж байгаа газруудад олон төрлийн хөнгөлөлттэй зээл олгодог. 

УИХ-ын гишүүн Н.Наранбаатар: Говь нутагт усгүйдэж, бэлчээр хомсдож байна. Малчид мал сүргээ өсч үржүүлэхэд хүндрэлтэй байна. Өмнөговь аймгийн Цогтцэций сумын малчин над руу мессеж бичиж байна. Зүүн аймгуудад ноолуурын дуудлага худалдааг амжилттай зохион байгуулсан гэж сонссон. Одоо нэг кг ноолуур ямар үнэтэй байна вэ. Мөн хүлэмжийн аж ахуйн эрхлэхэд төрөөс ямар дэмжлэг үзүүлэх вэ. Хүүгүй урт хугацаатай зээл олгох уу?

ХХААХҮ-ийн сайд Ц.Идэрбат: Ноолуур бол малчдын орлогын эх үүсвэр. Ноолуурын үнийг аль нэг сайд тогтоохгүй ээ. Зах зээлийнхээ ханшаар явна. Энэ жилийн ноолуурын үнийг нэмлээ гэж ярьж болохгүй. Салбар яамнаас биржээрээ дамжуулан дуудлага худалдааг зохион байгуулж байна. Бүс нутгийн ноолуурын гаралттай холбож зохион байгуулахгүй бол самнаж дуусаагүй байхад нь дуудлага худалдаа хийж, үр дүнгүй ажил болох эрсдэлтэй. Хүлэмжийн аж ахуйг хөгжүүлэх зуны болон өвлийн хүлэмжийг хөгжүүлэх Засгийн газрын тогтоолыг баталсан. Хүлэмжийн чанараас авхуулаад олон зүйл байгаа учраас бүсчилсэн байдлаар хоршоодтой хамтран ажиллана. Олгох дүрэм журмын хувьд салбар яам маш нээлттэй ажиллана. Малаас гарч байгаа түүхий эд мах, арьс шир, ноолуур, ноос, дайврыг үнэд оруулахад гол анхаарлаа хандуулна. Арьс шир боловсруулах үйлдвэрийн цаасан дээрх төсөл олон байгаа ч Эмээлтийн төслийг яаравчлах тал дээр анхаарна. Дарханы арьс ширний үйлдвэрийн асуудал бүтэхгүй болсон юм билээ. Ард иргэдийг хуурах боломжгүй. Ерөнхийлөгчийн санаачилсан "Цагаан алт" хөтөлбөрийнхөнтэй уулзахад бүтээгдэхүүн хийх тал дээр аж ахуйн нэгжүүд олон ажлыг хийж байна. Гадаад руу экспортлох асуудлыг хэлж, ярьж байна. 

УИХ-ын гишүүн Р.Сэддорж: Амьд мал гаргах үйл ажиллагаа явж байгаа юу. Ямар бодлого барьж байгаа вэ. Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх амьд адуу гаргахыг хориглож байсан шүү дээ. Тийм ч сайн зүйл биш байх. Хойшоогоо Эрхүү, Буриадад монгол мал үржүүлж байгаа сураг дуулсан. Махны экспортыг сүүлийн хоёр жил хориогүй. Малчид махнаас 40 хувийн орлого олдог гэх тооцоо бий. Энэ махны үнийн өсөлт малчдад сайнаар нөлөөлж байна. Залуу малчдыг бэлтгэх тал дээр анхаарч байна вэ?

ХХААХҮ-ийн сайд Ц.Идэрбат: Монгол Улс байгаа тохиолдолд мал, малчин хоёр зайлшгүй байна. Байж байж улс орон байна. Тийм учраас би сайдын ажлаа авсан даруйдаа махны үнийн талаар шүүмжлэл авсан. Бодит байдлыг ч хэлсэн. Амьд малын экспортын асуудал байна. Салбарын сайдын хувьд махны экспортыг зогсоох, тээг саад тавих зорилго байхгүй. Харин ч махны экспортыг нэмэгдүүлж, орон нутгаасаа экспорт хийх боломжийг бүрдүүлэх нь чухал. Энийгээ амжилттай хэрэгжүүлж чадвал амьд малын экспорт зогсоох байр суурьтай байгаа. Яагаад гэхээр нэмүү өртөг эх орныхоо эдийн засагт шингэх ёстой. Ер нь Замын-Үүдээр үржлийн бус малын 20 хувийг амьдаар гаргаж болно гэдэг Засгийн газрын тогтоолтой юм билээ. Тийм учраас тавдугаар сарын 8-нд махны, ургамлын экспорт зэрэг дөрвөн экспортыг анхаарах хүрээнд БНХАУ-ын Хорио цээрийн албатай хамтран орон нутгийн бүх махны үйлдвэрүүдэд сургалт хийж, экспортын эрхийг нээлгэхээр хичээн ажиллаж байна. Залуу малчдын асуудал бол их яригддаг асуудал. 2000 оны эхээр малчид хүүхдээ сургуульд сургахгүй мал дээр гаргаж байна гэдэг байсан. Мал аж ахуйгаас гарч байгаа ашиг тусыг нэмэгдүүлбэл залуус мал аж ахуй руугаа гарна. 

УИХ-ын гишүүн Ж.Бат-Эрдэнэ: Танд амжилт хүсье. Орон нутагт ажиллаж байсан туршлагатай хүн. Махны үнийн судалгааг зах зээл дээр судалж олны хэл ам дагуулах шиг боллоо. Энэ бол буруу биш, зөв байсан. Махны нийлүүлэлт, өртгийн сүлжээтэй холбоотой асуудалд шинэчлэлт хийх цаг болсон. Салбар яаман дээрээ нэг бодлогыг зангидсан байдаг. Урьдны сайд чинь хэл үг огт авдаггүй байсан шүү. Махны өртгийн сүлжээг нэг мөр болгох шаардлагатай. Малчид ойрын махны үйлдвэртээ махаа нийлүүлж, үйлдвэр нь стандартын дагуу бэлтгэж, зах зээл рүүгээ нийлүүлдэг баймаар байна. Улс, орон нутгийн хэмжээнд хэдэн махны үйлдвэр байна вэ. Тэгэхгүй бол бид малчны бэлдсэн мах, ченжийн бэлдсэн мах гээд үнийн хувьд асар зөрүүтэй байх жишээтэй. Махны экспортын үнэ бас нэг өөр байна. 

Малынхаа эрүүл мэндтэй холбоотой асуудалд анхаарч, дайн зарлах хэрэгтэй болчихоод байна. Малын өвчингүй бүсээ байгуулж, Мал эмнэлгийн даргаар зоригтойгоор маш сайн хүн томилох хэрэгтэй. Шинэ хоршоогоо маш сайн дэмжих хэрэгтэй. Малчид өөрсдөө трактор авч, хадлангаа хадах боломжтой болсон. 

ХХААХҮ-ийн сайд Ц.Идэрбат: "Шинэ хөдөө" хөтөлбөрийг санаачлан ажиллаж байсан хүн бол Ж.Бат-Эрдэнэ. Би бол төрийн яамыг тогтвортой байлгаж, янз бүрийн халаа сэлгээ хийхгүй. Сайдын зөв гэдэг муйхар бодлого явуулахгүй. Эрдэмтэн судлаачдын үгийг тусгаж ажиллана. Ченжийн систем бол олон жил урхагшсан байна. Бодлогын том дүр зураглал гаргаж, мал эмнэлгийн салбарт зоригтой шинэчлэл хийж ажиллана. Өнөөдөр 100 гаруй тэрбумын төсөвтэй мөртлөө өмнөх байдлаасаа огт сайжраагүй байна. Эрүүл мах гэж баталж байгаа газар яг үнэндээ алга. Бид ядаж сургууль, эмнэлэг, цэцэрлэгт өгч байгаа махаа шинжилдэг болмоор байна гэж нэг хүн хандаж байсан. Тийм учраас энэ ажилд анхаарч ажиллана.

Газар тариалангийн салбарын өсөлт 570 мянган га талбайгаас 630 мянга болж өссөн. Төмс 16 мянган га, хүнсний ногоо 18 мянган га талбайд тарина. Амжилттай тарьж чадвал улаанбуудай болон төмсний хэрэгцээгээ дотооддоо 100 хувь хангана. Мөн хүнсний ногооныхоо 80 хувийг хангахаар төлөвлөж байна. Цаашдаа дотоодын хэрэгцээгээ 100, 100 хувь хангах Засгийн газрын тогтоолыг өнгөрсөн долоо хоногт гаргасан. Өвлийн хүлэмж ажиллуулдаг хүмүүст цахилгаан эрчим хүчний хөнгөлөлт үзүүлэх гэх мэт олон ажлыг хийхээр төлөвлөн ажиллаж байна. Зуны хүлэмжийн асуудалд газартай, туршлагатай хүмүүст хоршоодоор дамжуулан хамтран ажиллана.

Тиймдээ ч хувийн хэвшлийн өмчилж байгаа хэсгийг Хотын мэдэлд шилжүүлэхтэй холбоотой УДШ-ийн шийдвэр гарсан байна. Гэхдээ Улсын дээд шүүхийн хяналтын шатны Захиргааны хэргийн шүүх хуралдааны 2023 оны аравдугаар дугаар сарын 2-ны өдрийн 61 дүгээр тогтоолын хянавал хэсгийн 17-д “... Тус компанийг үүсгэн байгуулахад оруулсан хувьцаа эзэмшигч нарын хөрөнгө оруулалт болон өнөөдрийг хүртэл авсан ногдол ашиг, одоо байгаа хөрөнгийн үнэ цэн зэргийг харьцуулахад талуудын анх оруулсан хөрөнгийн хэмжээг тооцох, буцаах зэрэг асуудлыг бүрэн шийдвэрлэлгүйгээр хариуцагч нараас дундын компанийн хөрөнгийг шууд нийслэлийн өмчид бүртгэн, хувьчлах хөрөнгийн жагсаалтад оруулсан нь буруу” энэ бүхнийг хоёр талаасаа хэлэлцэж шийдвэрлэж дуусгах ёстой гэснийг хэрэгжүүлэх ёстой болсон. Улсын Дээд шүүхийн дээрх тогтоолын хянавал хэсгийн 17 дахь хэсэгт хийсэн дүгнэлтээр “Дун өргөө” ХХК-ийн хувьцаа эзэмшигчид болох хувийн хэвшлийн “Хар дун” ХХК болон НЗДТГ-ын цаашид хийх ажиллагааг тогтоогоод өгчихсөн гэсэн үг. Тиймээс НЗДТГ-ын 2025 оны хоёрдугаар сарын 20-ны өдрийн А/266 дугаар “Ажлын хэсэг байгуулах тухай” захирамжаар энэхүү ажиллагаануудыг хийж гүйцэтгэх ажлын хэсэг байгуулагдсан. Тэгээд хоёр тал хэлцэл хийгээд явж байжээ. Тодруулбал, “Дун өргөө” ХХК дахь “Хар дун” ХХК-ийн эзэмшлийн хувьцааг Нийслэлийн өмчид хэрхэн, ямар нөхцөлөөр шилжүүлэх ажиллагааг амжилттай явуулж, эхний хоёр асуудал буюу компанийг үүсгэн байгуулахад оруулсан хувьцаа эзэмшигч нарын хөрөнгө оруулалт болон өнөөдрийг хүртэл авсан ногдол ашигтай холбоотой асуудал дээр хоёр талаар харилцан ажлын хэсгийн хүрээнд ойлголцож баталгаажуулаад явж байгаа аж. Харин “одоо байгаа хөрөнгийн үнэ цэн зэргийг харьцуулахад талуудын анх оруулсан хөрөнгийн хэмжээг тооцох”-той холбоотой асуудал дээр хувийн хэвшлийн талаас хөрөнгийн үнэлгээ хийлгэснээ хотын талд уламжилж, нөгөө талаас өөр компаниар үнэлгээ хийлгэх эсэх талаар саналыг авахаар албан тоот өгсөн байна. Өөрөөр хэлбэл Дээд шүүхийн шийдвэрийг хэрэгжүүлэх процесс үргэлжилж байна гэсэн үг. Мөн түүнчлэн хувийн хэвшлийн тал Улсын дээд шүүхийн шийдвэрийг хэрэгжүүлэх ёстой гэдэг дээр хотын талтай маргаагүй, харин эцэслэн гарсан шийдвэрийг хэрэгжүүлэх процесс хуулийн дагуу явагдах ёстой гэдэг дээр байр сууриа илэрхийлж хамтран ажиллаж, процесс үргэлжилж байхад хэдхэн өдрийн өмнө гэнэтхэн “Дун өргөө” ХХК-ийн мэдээлэл opendata.burtgel.gov.mn сангаас арчигдсан байх нь тэр. Яагаад ийм болсны учир нь өнөөдрийг хүртэлт олдоогүй байна. Хуулиар бол аль нэг компанийг бүртгэлээс хассан, эсвэл татан буулгасан тохиолдолд тухайн компанийн мэдээллийг бүртгэлийн сангаас харах боломжгүй буюу бүртгэлийг хүчингүй болгодог. Хотын удирдлага, Нийслэлийн шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх газар нь хувийн хэвшлийн “Хар дун”, Нийслэлийн өмчийн харилцааны газрын хамтран эзэмшиж байсан компанийн мэдээллийг opendata.burtgel.gov.mn сангаас хасуулсан явдал нь Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай хуулийг зөрчсөн. Уг хуулийн 26 дугаар зүйлээр хуулийн этгээдийг улсын бүртгэлээс хасахтай холбоотой харилцааг хуульчилсан байдаг. Өөрөөр хэлбэл, “Дун өргөө” ХХК-ийн хувьд тус хуулийн 26 дугаар зүйлийн 26.1 дэх хэсэгт “Санхүүгийн тайлангаа найм ба түүнээс дээш улирал дараалан гаргаагүй, харилцагч санхүүгийн байгууллагад илгээж баталгаажуулаагүй хуулийн этгээдийг улсын бүртгэлээс хасах талаар санхүү, төсвийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын санал” гэсэн үндэслэлүүдийн аль нь ч бүрдээгүй. Тиймээс улсын бүртгэлээс хасах үндэслэлгүй байгаа юм. Мөн Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай хуулийн 23 дугаар зүйлд заасны дагуу “Дун өргөө” ХХК-ийг татан буулгах шийдвэр гараагүй. Харин ч тус компанийн хувьцаа эзэмшигчид хамтран хэрхэн, ямар нөхцөлөөр Нийслэлийн өмчид шилжүүлэхтэй холбоотой Улсын Дээд шүүхийн хяналтын шатны Захиргааны хэргийн шүүх хуралдааны 2023 оны аравдугаар сарын 02-ны өдрийн 61 дүгээр тогтоолд заасан ажиллагааг амжилттай хэрэгжүүлж байна. Түүнчлэн “Дун өргөө” ХХК-ийг улсын бүртгэлээс хасах эсхүл татан буулгах аль ч тохиолдолд түүний 75 хувийн хувьцаа эзэмшигч болох “Хар дун”ХХК-д Захиргааны ерөнхий хуулийн 26 дугаар зүйлийн 26.1-д “Захиргааны акт, захиргааны гэрээг батлан гаргахын өмнө эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь хөндөгдөж болзошгүй этгээдэд захиргааны шийдвэр гаргахад ач холбогдол бүхий нөхцөл байдлын талаар тайлбар, санал гаргах боломж олгоно” гэж заасны дагуу сонсох ажиллагаа хийх ёстой. Үүнийг хийгээгүй буюу тус компанид огт мэдэгдээгүй. Үүнээс гадна, Захиргааны ерөнхий хуулийн 28 дугаар зүйлд сонсох ажиллагаа хийхгүй байх буюу эрх нь хөндөгдөж буй этгээдэд мэдэгдэхгүй байх тохиолдлуудыг хуульчилсан бөгөөд хуулийн этгээдийг улсын бүртгэлээс хасах эсхүл татан буулгах асуудал нь үүнд огт хамаарахгүй юм байна.

Ингээд үргэлжлүүлээд байвал Х.Нямбаатар нь Монгол Улсын нэр бүхий хуулиудын заалтууд, Монгол Улсын Дээд шүүхийн тогтоолыг зөрчсөн нь ил тодорхой байгаа юм. Улстөржилт, уур хоёртоо улайрч хууль зөрчиж, үг үсэггүй зөв хэрэгжүүлэх ёстой Дээд шүүхийн шийдвэрийг алдагдуулж болохгүй.

Арга хэмжээг нээж Засаг дарга М.Алтангэрэл “Сүхбаатар дүүрэг 2026 оныг “Хүүхдийн хөгжлийн дэмжих жил” болгон зарлаж, зорилтот жилийнхээ хүрээнд хүүхэд, багачуудынхаа сурч, хөгжих таатай орчныг бүрдүүлэхээр хэд хэдэн томоохон бүтээн байгуулалтыг хийхээр төлөвлөсний нэг нь өнөөдрийн үйл явдал.

7 дугаар хороонд улсын ганцхан 135-р цэцэрлэг байдаг. Энэ цэцэрлэг хамран сурах тойргийн дагуу 7, 8-р хорооны хүүхдүүдийг авдаг. Тийм учраас цэцэрлэг нэн шаардлагатай гэсэн иргэдийн саналын дагуу дүүргийн төсвийн хөрөнгө оруулалтаар энэ цэцэрлэгийг барьж байгаа юм. 2024 онд энэ 2-р сургууль орчмоос нийтдээ 123 гарааш буулгаж, өнгөрсөн жилээс газар чөлөөлөлт хийсэн байршлууддаа оршин суугчдын саналын дагуу авто зогсоол болон хүүхдийн тоглоомын талбайн тохижилтыг үе шаттай хийж байгаа” гэдгийг тодотгов.

Цэцэрлэгийн барилгын гүйцэтгэгчээр “Дуутын нуруу” ХХК ажиллах бөгөөд ирэх намар ашиглалтад оруулах төлөвлөлттэй юм.

Тус ажлын хэсэг өнөөдөр Ерөнхий сайд Г.Занданшатарт ажлын явцаа танилцууллаа.    

Ерөнхий сайд Г.Занданшатар: Хөрөнгийн менежмент хуулийн зохицуулалтгүй, шийдвэрлэх арга зам нь тодорхой бус байна. Үүний улмаас төр, иргэн хохирдог. Ажлын хэсэг энэ хуулийн төслийг яаралтай боловсруулах хэрэгтэй. Төслүүд нь бэлэн байгаа юм билээ. Өмнөх Засгийн газрын үед өргөн барьсан, авлигын хөрөнгийг хураах хуулийн төслийг яаралтай горимоор хэлэлцүүлнэ гэв.

Эргэн сануулахад, Нийтийн албан тушаалтны хууль бус хөрөнгийг хураан авах, нөхөн төлүүлэх тухай хуулийн төслийг Хууль зүй, дотоод хэргийн өмнөх сайд О.Алтангэрэл боловсруулсан.  2025-01-10-нд энэ төслийн хэлэлцүүлэг өнөөдөр болсон юм. Хэлэлцүүлгийн эхэнд Хууль зүйн сайд асан О.Алтангэрэл:

УИХ-ын гишүүд, ЗГ-ын гишүүд, ерөнхийлөгч, Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүн, Дээд шүүхийн шүүгч гээд өндөр албан тушаалтнуудаас эхлээд төрийн өмчит компанийн захирлууд хөрөнгөө хууль ёсоор тайлбарлаж чадахгүй бол хураалгадаг байя.

-Өнгөрсөн жилүүдэд Монгол Улс авлигатай тэмцэх нөхцөл, эрх зүйн орчин туйлын хүнд байв. Удаа дараагийн хуулиар авлигачдыг өршөөсөн. Эдийн засгийн ил тод байдлын хуулиар 30 гаруй их наяд төгрөг буюу өнөөгийн ханшаар 50 гаруй их наяд төгрөгийг татвараас нуун дарагдуулсан, нийгмийн даатгалаас зайлсхийсэн, хууль бусаар цуглуулсныг ил болгосон. 

Тэр байтугай эрүүгийн хуулийн зүйл заалт, хулгай нь хүртэл устсан. Өнгөрсөн жилүүдэд энэ мэт амаргүй нөхцөлд АТГ ажиллалаа. Монголын нийгэм авлигад идэгдсэн, албан тушаалтан гэхээр хүмүүс түүнийг баян хүн гэж ойлгодог болсон.

Тухайн хураасан эд хөрөнгөөр тусгай сан байгуулж боловсрол, эрүүл мэндийн салбарт зарцуулна.

Мөн бусдаас хавьгүй илүү амьжиргаатай, хийсэн бизнесгүй ч мөнгөтэй хүмүүс Монголын улс төрд олширсон. Би үүнийг судлаачийн хувьд хоёр жилийн өмнөөс ярьсан. Хамтарсан ЗГ шударга ёсны төлөөх тэмцэлд ахиц гаргах ёстой гэдэг тул энэ хуулийн төслийг боловсруулсан.

Авлигач албан тушаалтнуудаас заавал хөрөнгийг нь хураадаг байя. Өнгөрсөн хугацаанд өршөөгдсөн, ямар нэг аргаар өөрсдийгөө хаацайлаад гарсан этгээдүүдэд эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх боломжгүй юм бол хураах ёстой байсан хөрөнгийг нь одоо хураана. 

Цаашид нийтийн албан тушаалтан буюу УИХ-ын гишүүд, ЗГ-ын гишүүд, ерөнхийлөгч, Үндсэн хуулийн цэцийн гишүүн, Дээд шүүхийн шүүгч гээд өндөр албан тушаалтнуудаас эхлээд төрийн өмчит компанийн захирлууд хөрөнгөө хууль ёсоор тайлбарлаж чадахгүй бол хураалгадаг байя.

Эрүүгийн хуулийн үндэслэлгүй хөрөнгөжих зүйлээр авлига албан тушаалтай холбогдож байгаа үйл явдлыг үндсээр нь таслан зогсоож, дахин авлигын гэмт хэрэг гарахад юун түрүүнд хөрөнгийг нь хураадаг нөхцөлтэй байя гэжээ. Авлигачдын хөрөнгийг төвлөрүүлбэл маш том өөрчлөлт гарна гэж тооцсон байна. 

Н.Учрал УИХ-ын дарга болж, өмнөх дарга Д.Амарбаясгалангийн үед өргөн барьсан бүх хуулийн төслийг буцаасан. Харин Ерөнхий сайд Г.Занданшатар О.Алтангэрэл сайдын багийн боловсруулсан төслийг яаралтай горимоор хэлэлцүүлэх хүсэлтэй байна. Гэвч УИХ-ын чуулганы хуралдааны ирц бүрдсэн нөхцөлд л дээрх төслийг хэлэлцэнэ.